امیرکبیر: معمار نوسازی ایران با تکیه بر دانش، عدالت و هویت اسلامی–ملی
میرزا تقیخان امیرکبیر از برجستهترین رجال تاریخ ایران و نماد اصلاحطلبی آگاهانه در عصر قاجار است. دکتر علیاکبر ولایتی در بررسی شخصیت و کارنامۀ او، بر سه محور اساسی تأکید میکند: نوآوری در نشر فرهنگ، دانش و صنعت جدید، پاسداری از هویت اسلامی و ملی و استقلال سیاسی کشور، و مبارزه با فساد اخلاقی و اداری. این سه اصل، شالودۀ اندیشه و عملکرد امیرکبیر در دوران کوتاه اما سرنوشتساز صدارت او بوده است.
در بخشی از این کتاب میخوانیم:
از مهمترین اقدامات امیرکبیر، تأسیس دارالفنون بود؛ نهادی که آغازگر تحول بنیادین در آموزش علوم جدید، بهویژه پزشکی، مهندسی و فنون نظامی در ایران شد و مسیر نوسازی علمی کشور را هموار کرد. او همچنین با تشکیل دیوانخانۀ عدالت کوشید به بینظمی و آشفتگی دستگاه قضا پایان دهد و عدالت را از انحصار روابط شخصی و نفوذ درباری خارج سازد. در کنار اصلاحات اداری و علمی، امیرکبیر به تحکیم ارزشهای دینی و اخلاقی نیز توجه داشت؛ از جمله با منع میگساری در اوایل صدارت و اهتمام به شعائر دینی، مانند دستور به شهاب اصفهانی برای سرودن منظومۀ مصیبت سالار شهیدان حضرت امام حسین(ع) در کربلا. مجموع این اقدامات، چهرهای از امیرکبیر ترسیم میکند که اصلاح را نه در گسست از سنت، بلکه در پیوند خردمندانه میان دین، اخلاق، دانش و استقلال ملی میجست.کتاب «امیرکبیر» نوشته دکتر علیاکبر ولایتی و منتشرشده توسط انتشارات آفتاب، از مجلدات مجموعه معتبر «آفرینندگان فرهنگ و تمدن اسلام و بوم ایران» است؛ مجموعهای که به معرفی شخصیتهای اثرگذار در تاریخ ایران میپردازد که نقشآفرینان اصلی در شکلگیری هویت فرهنگی، سیاسی و تمدنی کشور بودهاند.در این کتاب، دکتر ولایتی با نگاهی تحلیلی و مبتنی بر اسناد تاریخی، جایگاه امیرکبیر را بهعنوان دولتمردی مصلح و آیندهنگر بررسی میکند. اثر، ضمن ترسیم شرایط نابسامان سیاسی، اداری و اجتماعی ایران در عصر ناصرالدینشاه، اصلاحات امیرکبیر را در حوزههای آموزش، بهداشت، قضا، اخلاق عمومی و استقلال سیاسی تحلیل میکند. تأسیس دارالفنون، ساماندهی دستگاه عدالت، مقابله با نفوذ بیگانگان و تلاش برای پالایش اخلاق مدنی، بهعنوان ارکان اصلی اندیشه اصلاحی امیرکبیر در این کتاب برجسته شدهاند.دکتر ولایتی در این اثر نشان میدهد که امیرکبیر صرفاً یک صدراعظم مقتدر نبود، بلکه آفریننده الگویی بومی از نوسازی بود که در آن، پیشرفت علمی با حفظ شریعت، هویت اسلامی–ایرانی و استقلال سیاسی همراه است. کتاب «امیرکبیر» انتشارات آفتاب، تصویری روشن و مستند از یکی از درخشانترین چهرههای تاریخ معاصر ایران ارائه میدهد و او را بهحق در شمار ستونهای فرهنگ و تمدن ایران اسلامی معرفی میکند.
