دانشنامۀ جوانمردی (فتوت): بازخوانی ریشههای اخلاق، مروت و وفاداری در تمدن اسلامی–ایرانی
جوانمردی (فتوت) یکی از درخشانترین میراثهای اخلاقی و فرهنگی در تاریخ اسلام و ایران است؛ سنتی ریشهدار که بر پایه وارستگی، فروتنی، سخاوت، وفاداری و پرهیز از آزار خلق شکل گرفت. در بستر تمدن اسلامی–ایرانی، گروهی از اهل معنا و مروت با تکیه بر تعالیم دینی و ارزشهای کهن ایرانی، راهی از زندگی اخلاقی و اجتماعی گشودند که در آن، انسان خود را فروتر از دیگران میدید، دل از کبر و کینه میشست و در برابر خدا و خلق، بر عهد وفا میماند.
اندیشۀ فتوت، تنها یک سلوک فردی نبود، بلکه نظامی اخلاقی و اجتماعی بهشمار میآمد که در روزگار بحرانها و تلاطمهای تاریخی، به قوام، انسجام و تداوم جامعۀ ایران یاری رساند. این سنت، از دو سرچشمۀ بزرگ اسلام و فرهنگ ایران پیش از اسلام بهره برد و پیوندی هماهنگ میان فضایل اخلاقی ایرانی و آموزههای دینی اسلامی برقرار ساخت. در این معنا، فتوت را میتوان همسنگ عرفان و اخلاق اجتماعی دانست؛ راهنمایی عملی برای رفتار مدنی، همزیستی اجتماعی و سلوک انسانی ایرانیان در طول تاریخ.جوانمردی، چنانکه در این اثر تبیین میشود، نه خاطرهای متعلق به گذشته، بلکه الگویی زنده برای بازسازی اخلاق فردی و اجتماعی در جهان معاصر است.
کتاب «دانشنامۀ جوانمردی (فتوت) – جلد اول: ریشهها و خاستگاه» اثر دکتر علیاکبر ولایتی و منتشرشده توسط انتشارات آفتاب، اثری بنیادین و پژوهشمحور در شناخت یکی از مهمترین سنتهای اخلاقی و فرهنگی تمدن اسلامی–ایرانی است. این کتاب، با نگاهی تاریخی، فرهنگی و تحلیلی، به بررسی خاستگاهها، بنمایهها و درونمایههای اندیشۀ فتوت میپردازد و جایگاه آن را در شکلدهی به اخلاق اجتماعی ایرانیان روشن میسازد.
دکتر ولایتی در این اثر، جوانمردی را میراثی گرانبها میداند که در بزنگاههای تاریخی، نقش مؤثری در حفظ انسجام ملی و هویت فرهنگی ایران ایفا کرده است. او نشان میدهد که فتوت چگونه از آمیزش فضایل اخلاقی ایران باستان و تعالیم اسلامی پدید آمد و در کنار عرفان، به الگویی عملی برای رفتار اجتماعی، وفاداری مدنی و زیست اخلاقی تبدیل شد.
این جلد، بهعنوان مدخل و بنیان دانشنامه، زمینهای استوار برای فهم تطور تاریخی فتوت فراهم میآورد و برای پژوهشگران فرهنگ و تمدن اسلامی–ایرانی، دانشجویان علوم انسانی و علاقهمندان اخلاق و عرفان اسلامی، منبعی معتبر و راهگشا بهشمار میآید.
