velayati.ir

ابوریحان بیرونی

ابوریحان محمد بن احمد بیرونی دانشمند جامع‌الاطراف و محقق و صاحب ابداعات و ابتکارات ارزشمند در حوزه‌های گوناگون علمی و فرهنگی و هم‌ردیف با بزرگانی چون شیخ‌الرئیس و خواجه نصیرالدین طوسی است. این دانشمند عالی‌قدر از افتخارات تاریخ فرهنگ و تمدن اسلام و ایران است که منزلت وی برای عامة مردم، حتی افراد تحصیل کرده، ناشناخته است. دل‌بستگی او به تشیع به‌ویژه هنگام شرح واقعة غدیر و عاشورا و مباهله بیش از پیش آشکار می‌شود. نمی‌توان به ارادت وی به امیرالمؤمنین علی (ع) و اهل‌ببیت ــ علیهم‌السلام ــ شک کرد. شاید دوگانه سخن‌گفتن او از تشیع و تسنن نوعی تقیه برای مصون‌ماندن از تعرض غزنویان متعصب بوده است. همچنین، به‌سبب عقل‌گرایی و اهمیت تعقل در مسائل اعتقادی و علمی، از معتزله در برابر اشاعره دفاع کرد.
چهارشنبه 13 شهريور 1398

دعبل خزاعی

دِعبِل خُزاعی شاعر شجاع و ازجان‌گذشتۀ دوستدار اهل بیت (ع) بود. وی در سال 148 ق در عهد امامت امام جعفرصادق (ع) در قبیلة بنی ‌خزاعه، که از شیعیان امیرالمؤمنین بودند و در صفین به یاری آن حضرت برخاستند، به‌دنیا آمد. جد او عبدالله بن بدیل به همراه سه برادر دیگرش عبدالرحمن و محمد و عثمان در صفین به شهادت رسیدند. پدر، جدّ، برادر، عمو و عموزاده‌اش همگی شاعر بودند و مدح ائمة اطهار (ع) می‌گفتند. دعبل تعهد خویش به تولای ائمة اطهار (ع) و تبّری‌ از خلفای بنی ‌عباس را با قوّت ابراز می‌کرد و اشعار فراوانی در مراثی و مدایح اهل بیت (ع) و هجو خلفای عباسی، چون هارون و مأمون و معتصم و واثق و متوکل، سرود. دعبل در طیب، که شهری میان خوزستان و واسط است، به نیزة زهرآلود عامل خلیفه به شهادت رسید.
چهارشنبه 13 شهريور 1398

ابن نفیس

ابن ‌نفیس پزشک و کاشف گردش ریوی خون و ادیب و عالم منطق و فلسفه و لغت و مورخ و فقیه اهل دمشق بود. ابن نفیس را پس از ابن سینا بزرگ‌ترین پزشک تاریخ تمدن اسلامی می‌دانند. از او کتاب‌ها و رسالات متعددی به‌جا مانده است که مهم‌ترین کار وی که نام او را در قلة تاریخ پزشکی قرار داد شرحی است که بر بخش تشریح کتاب قانون شیخ الرئیس نوشته است و در آن برای اولین بار گردش خون را شرح داده است. او از افتخارات خویش این را می‌داند که بهترین موجز را بر قانون نوشته ضمن این‌که در عمل نشان داده که یکی از بهترین شروح بر قانون را نیز او نوشته است.
چهارشنبه 13 شهريور 1398

ابوالقاسم قائم‌مقام فراهانی

یکی از بزرگان میرزا ابوالقاسم قائم‌مقام فراهانی بود که وجود با برکتش منشاء خدمات ذی‌قیمتی در این مرزوبوم شد. وی در برابر آن طوفان برخاسته از غرب که می‌خواست اساس هویت اسلامی ایرانی این مرزوبوم را ریشه‌کن کند مردانه ایستاد و سرمشقی شد برای دیگر ابرمردان این سرزمین؛ نظیر میرزا تقی ‌خان امیرکبیر که بخشی از ستون فقرات مقاومت مردم ما در عرصة سیاسی بود. طرفه آن‌که اشتغال آن بزرگ به امر سیاست مانع از این نشد که با رسالة جهادیه میان مراجع و مجتهدان شیعه و حکومت پیوندی برقرار کند که با فتوای جهاد خود مردم را تحریض به جهاد علیه کفار روس نمایند و نثر فارسی را، که در کنار مکتب اهل‌بیت یکی از ارکان مهم هویت ملی ایرانیان است، احیا کند.
چهارشنبه 13 شهريور 1398

علامه طباطبایی

علامه طباطبایی بزرگ‌ترین شخصیت علمی و فرهنگی جهان تشیع در عصر حاضر بود که در زنده نگه‌داشتن تفکر صحیح اسلامی و مبارزه با تحریفات و بدعت‌ها و شناساندن اسلام راستین متجلی در مکتب اهل بیت (ع) تلاش‌های شایان تقدیر و مهمی داشته است. تفسیر بزرگ المیزان او، تفسیر قرآن به قرآن برگرفته از احادیث و عرفان شیعی و مبتنی بر برهان عقلی است، که در مدتی کوتاه جای خویش را در داخل ایران و جهان اسلام گشود. حضرت علامه در نوشتن این تفسیر زبان بین‌المللی اسلامی (عربی) را به‌کار برده بود، که البته سریعاً به فارسی ترجمه شد.
چهارشنبه 13 شهريور 1398

حلاج

دربارۀ حسین بن منصور حلاج شخصیت برجستۀ تاریخ عرفان اسلام و ایران سخن‌گفتن آسان نیست. این عارف قرن سوم هجری به جرم ارتداد و زندقه بر دار رفت و از آن زمان تاکنون در مدح و قدح وی بسیار سخن گفته شده است. گروهی او را فقیه و عالم و عامل به احکام الهی می‌دانند که عمر خویش را صرف عبادت و تزکیۀ ‌نفس کرد و چنان با خود مبارزه کرد که انانیت او از میان برخاست و جز خدا نمی‌دید و محو در حق بود.
چهارشنبه 13 شهريور 1398

عین‌القضات همدانی

عین‌القضات همدانی عارفی وارسته و دل‌سوخته بود که طریقت احمد غزالی را پیش گرفته بود. ضمن این‌که در مکتب محمد غزالی غایبانه شاگردی می‌کرد، در آن متوقف نماند و برخلاف غزالی، که منتقد سرسخت فلاسفه بود به شیخ الرئیس عشق می‌ورزید و، در عقلیات و آزاداندیشی، مرشد و مرادش بوعلی بود و، در شجاعت و جسارت در اظهار عقیده، روش منصور حلاج را پیش گرفته بود و از دشمنی‌های حاسدان بیم نداشت. دوستی‌اش با عزیزالدین مستوفی او را مغضوب ابوالقاسم درگزینی وزیر سلطان سنجر، به‌علت دشمنی که وی با عزیزالدین، کرد و آن نامراد هم نقشة قتل وی را کشید و در محضری از حسودان و عوام‌الناس او را به کفر و دعوی الوهیت متهم کرد و فتوای قتل او را از فقهای ظاهربین و وعاظ‌السلاطین عهد سلجوقی گرفت.
چهارشنبه 13 شهريور 1398

شمس‌الدین خفری

شمس‌الدین محمد بن احمد خَفری، فیلسوف و ریاضی‌‌دان و منجم، در غیاب مرحوم محقق کَرَکی، بزرگِ علمای شیعه، به قائم‌مقامی از سوی وی امورات و مراجعات مردم را تصدی می‌کرد. وی از شاگردان صدرالدین دشتکی بود و بنابر قولی از محضر علامه جلال‌الدین دهرانی نیز بهره برده است. یکی از تألیفات وی اشعار اربعه است. او حکمت مَشّاء را نزد صدرالدین دشتکی آموخت و به علت ذوق عرفانی خویش از یک‌سو و بازشدن فضای فکری در عهد صفویه از سوی دیگر در جهت راهیابی و استفاده از اقیانوس بیکران احادیث مأثور و عرفان متخذ از ائمة معصوم (ع) گام‌های اولیة حکمت متعالیه را برداشت.
چهارشنبه 13 شهريور 1398

میرعلی هروی

در عهد تیموریان، هرات با حضور بایسنقر میرزا و سلطان حسین بایقرا و وزیر دانشمند وی، امیر‌علیشیر نوایی، مرکز رشد اعجاب‌انگیز هنر خط، نقاشی، مینیاتور، تذهیب و انواع دیگر هنرهای این حوزه شد. میرعلی هروی یکی از کسانی بود که در این عهد، با حضور او خوش‌نویسی، به‌خصوص نستعلیق، که ابداع میرعلی تبریزی بود، به قلة کمال نزدیک شد؛ چنان‌که میرعماد، بزرگ‌ترین خوش‌نویس ایران و استاد مسلم نستعلیق، در ابتدا به روش او می‌نوشته است. میرعلی برای خوش‌نویسی دستی نیرومند داشته و نوشتن و سنجیدگی و لطافت و استواری و یکسانی حروف را چنان رعایت می‌کرده که تا آن زمان بی‌همتا بوده است.
چهارشنبه 13 شهريور 1398

ناصر خسرو

حکیم ناصر خسرو قبادیانی از جدی‌ترین شعرای اخلاقی و شاه‌گریز و دین‌شعار تاریخ ادبیات فارسی است. هیچ‌کس به قدر او کلامش را در خدمت اعتقادش قرار نداد. از معدود بزرگانی است که در نظم و نثر توأماً سرآمد است. هفت سال در طلب حقیقت از شهر و دیار خود بیرون رفت و به سیر در آفاق و انفس پرداخت و با بسیاری از ارباب ادیان و مذاهب به مباحثه و گفت‌وگو درآمد و پیروان مذاهب گوناگون اسلامی را آزمود و سرانجام سر تعظیم در برابر اهل ‌بیت (ع) فرود آورد، هرچند که با همة عقل و درایت در حوزة فاطمیان مصر توقف کرد و در مسیر حقیقت‌یابی به التقاطی از عقل‌گرایی شیعی و وهم‌گرایی باطنی رضایت داد، برخلاف قرمطیان و باطنیانِ عبادت‌گریز به تقوا روی آورد و در زهد سرآمد عصر بود.
چهارشنبه 13 شهريور 1398

ابوسعید سجزی

احمد بن محمد بن عبدالجلیل سجزی، از ریاضی‌دانان و منجمان قرن چهارم و اوایل قرن پنجم هجری، است که بخش مهمی از سال‌های عمر خویش را در شیراز و در کنف حمایت عضدالدولة دیلمی به‌سر برد و بسیاری از تألیفات خود را به نام او موشح کرد. شخصیتی مورد احترام و وثوق بزرگان تاریخ علم در ایران و حتی متخصصان تاریخ علم در غرب بوده است. از جمله ابوریحان بیرونی در کتاب الآثار الباقیهًْ عن القرون الخالیهًْ از او به‌علت تبحر فوق‌العاده‌اش در هندسه با عنوان مهندس نام برده است. وی از سادات علوی و از نواده‌های حضرت امام زین‌العابدین ــ علیه‌السلام ــ است و مرحوم حاج آقا بزرگ طهرانی در الذریعهًْ وی را پیرو مذهب شیعه می‌داند.
چهارشنبه 13 شهريور 1398

حنین بن اسحاق

تاریخ پرشکوه جهان اسلام، که یکی از پرفروغ‌ترین ادوار تاریخ بشر است، از آغاز در عرصه‌های گوناگون دانش، چه دانش‌های دینی و چه غیردینی، ظهوری چشمگیر داشت. گزاف نیست اگر ادعا کنیم که بخش عظیمی از گسترة اندیشة بشری با تلاش‌های دانشمندان مسلمان درهم تنیده شده است. اگرچه دوری زبان یونانی از زبان عربی استفاده از متون آن زبان را دشوار می‌ساخت، بزرگانی ذووجهین، که هم پزشکانی حاذق بودند و هم مترجمانی توانمند، راه مسلمانان را برای بهره‌گیری از علم پزشکی یونانی هموار ساختند. به‌حق باید گفت که نمی‌توان از پزشکی اسلامی در قرن‌های نخست هـجری و امـر تـرجـمه سخـن به میان آورد و نـام حـنیـن بن ‌اسحاق، از مشهورترین عالمان ذووجهین آن زمان، را نادیده گرفت. حنین بن اسحاق پزشکی پرآوازه و مترجمی ماهر بود که با ترجمة بسیاری از آثار بقراط و جالینوس و ارسطو به عربی تأثیری شگرف در طب اسلامی نهاد.
سه‌شنبه 12 شهريور 1398