پیشگامان تاریخنگاری اسلامی؛ روایتی از چهرههای بنیانگذار سنت تاریخنویسی در تمدن اسلامی
تاریخنگاری اسلامی به عنوان یکی از شاخههای پربار و تأثیرگذار فرهنگ و تمدن اسلامی، در سه قرن نخست هجری توسط چهرههایی شکل گرفت که با نگاه نوین خود، سنت ثبت و ضبط وقایع را از روایتهای شفاهی به دانشی مدون و نظاممند تبدیل کردند. کتاب «پیشگامان تاریخنگاری اسلامی در سه قرن نخست هجری» به قلم دکتر علیاکبر ولایتی، از مجموعهٔ «آفرینندگان فرهنگ و تمدن اسلام و بوم ایران» (ولایتی) انتشارات امیرکبیر، دریچهای است به زندگی، آثار و نقش این چهرههای بنیانگذار در شکلگیری تاریخنگاری اسلامی .
در بخشی از این کتاب میخوانیم:
این کتاب که در ادامهٔ مجموعهٔ پربار «آفرینندگان فرهنگ و تمدن اسلام و بوم ایران» منتشر شده، با زبانی پژوهشی و مستند به بررسی سیر تحول تاریخنگاری اسلامی و معرفی پیشگامان این عرصه در سه قرن نخست هجری میپردازد . نویسنده در این اثر کوشیده است تا چگونگی پیدایش و تکامل تاریخنگاری در جهان اسلام را از گزارشهای پراکندهٔ سیرهنویسان و مغازینگاران تا تألیفات جامع مورخان بزرگ سدهٔ سوم هجری به تصویر بکشد. کتاب حاضر ضمن مرور اوضاع فرهنگی و اجتماعی این دوران، به معرفی مهمترین چهرههای تاریخنگاری از جمله ابومخنف، هشام کلبی، ابناسحاق، واقدی، ابنهشام، ابنسعد، بلاذری، دینوری، یعقوبی، طبری و مسعودی میپردازد و سهم هر یک را در اعتلای این دانش ارزشمند تبیین میکند .
مشخصات کتاب :عنوان: پیشگامان تاریخنگاری اسلامی درسه قرن نخست هجری
مشخصات کتاب :عنوان: پیشگامان تاریخنگاری اسلامی درسه قرن نخست هجری
نویسنده: علیاکبر ولایتی ناشر: انتشارات امیرکبیر (کتابهای جیبی)
تعداد صفحات: ۲۰۸ صفحه قطع: جیبینوع جلد: شومیز
شابک: ۹۷۸-۹۶۴-۳۰۳-۴۴۶-۷
ساختار و محتوای کتاب:کتاب «پیشگامان تاریخنگاری اسلامی» با بهرهگیری از منابع معتبر تاریخی، به بازشناسی سیر تحول تاریخنگاری اسلامی و معرفی چهرههای شاخص آن میپردازد. محتوای کتاب شامل بخشهای زیر است :بستر پیدایش تاریخنگاری اسلامی: بررسی عوامل شکلگیری سنت تاریخنویسی در جهان اسلام، از تأکید قرآن بر عبرتگیری از سرگذشت پیشینیان تا نیاز مسلمانان به ثبت وقایع صدر اسلام، فتوحات و سیره پیامبر (ص) .مکتبهای تاریخنگاری: معرفی مکتبهای اصلی تاریخنگاری در جهان اسلام از جمله مکتب حجاز (با تأکید بر سیره و مغازی)، مکتب عراق (با رویکرد اخبار و روایات) و مکتب شام (با گرایشهای خاص) .سیر تطور تاریخنگاری: مرور سه مرحلهٔ اصلی:قرن اول هجری: دوران شکلگیری روایات پراکنده و شفاهی.قرن دوم هجری: تدوین نخستین آثار مکتوب در سیره، مغازی و اخبار.قرن سوم هجری: شکوفایی تاریخنگاری و تألیف آثار جامع و دائرةالمعارفوار .پیشگامان و آثارشان: معرفی تفصیلی مهمترین مورخان سه قرن نخست، از جمله:پیشگامان اولیه: عروة بن زبیر، زهری، موسی بن عقبه، ابن شهاب زهری و معمر بن راشد .سیرهنویسان: ابناسحاق (نخستین سیرهنگار جامع) و ابنهشام (تدوینکنندهٔ سیرهٔ معروف) .مورخان عراقی: ابومخنف (مشهورترین مورخ وقایع عراق)، هشام کلبی (نسبشناس و مورخ)، واقدی (مورخ فتوحات) و ابنسعد (نویسندهٔ الطبقات الکبری) .مورخان سدهٔ سوم: بلاذری (فتوح البلدان و انساب الاشراف)، دینوری (الاخبار الطوال)، یعقوبی (تاریخ یعقوبی)، طبری (تاریخ الرسل و الملوک) و مسعودی (مروجالذهب و التنبیه و الاشراف) .ویژگیها و روشها: تحلیل روشهای تاریخنگاری این پیشگامان از جمله توجه به اسناد و راویان، نقد روایات، نگاه علتیابانه به وقایع، و تنوع موضوعی از تاریخ عمومی تا تاریخ محلی و نسبشناسی .اهمیت کتاب:دریچهای به بنیانهای تاریخنگاری اسلامی: این کتاب فرصتی است برای آشنایی با چگونگی شکلگیری و تکامل یکی از مهمترین شاخههای علوم اسلامی که تأثیری شگرف بر هویت و خودآگاهی تمدنی مسلمانان داشته است .معرفی چهرههای بنیانگذار: اثری که مخاطب را با زندگی و آثار بزرگانی آشنا میسازد که قرنهاست منابع اصلی مطالعات تاریخی جهان اسلام از آثار آنان تغذیه میکند .منبعی معتبر و در عین حال ساده: اثری مستند به قلم یکی از پژوهشگران معاصر که با زبانی روان برای مخاطب عام، بهویژه جوانان و دانشجویان، نگاشته شده است.
کلام آخر:اگر به دنبال کتابی مختصر، مفید و معتبر برای آشنایی با پیشگامان تاریخنگاری اسلامی و نقش آنان در شکلگیری فرهنگ و تمدن ایران اسلامی هستید، کتاب «پیشگامان تاریخنگاری اسلامی در سه قرن نخست هجری» از مجموعهٔ «ولایتی» انتشارات امیرکبیر انتخابی ارزشمند است. این کتاب شما را به سفری در سدههای نخستین اسلامی میبرد و با چهرههایی آشنا میسازد که با قلم خود، تصویری ماندگار از گذشته را برای آیندگان به یادگار نهادند .
ساختار و محتوای کتاب:کتاب «پیشگامان تاریخنگاری اسلامی» با بهرهگیری از منابع معتبر تاریخی، به بازشناسی سیر تحول تاریخنگاری اسلامی و معرفی چهرههای شاخص آن میپردازد. محتوای کتاب شامل بخشهای زیر است :بستر پیدایش تاریخنگاری اسلامی: بررسی عوامل شکلگیری سنت تاریخنویسی در جهان اسلام، از تأکید قرآن بر عبرتگیری از سرگذشت پیشینیان تا نیاز مسلمانان به ثبت وقایع صدر اسلام، فتوحات و سیره پیامبر (ص) .مکتبهای تاریخنگاری: معرفی مکتبهای اصلی تاریخنگاری در جهان اسلام از جمله مکتب حجاز (با تأکید بر سیره و مغازی)، مکتب عراق (با رویکرد اخبار و روایات) و مکتب شام (با گرایشهای خاص) .سیر تطور تاریخنگاری: مرور سه مرحلهٔ اصلی:قرن اول هجری: دوران شکلگیری روایات پراکنده و شفاهی.قرن دوم هجری: تدوین نخستین آثار مکتوب در سیره، مغازی و اخبار.قرن سوم هجری: شکوفایی تاریخنگاری و تألیف آثار جامع و دائرةالمعارفوار .پیشگامان و آثارشان: معرفی تفصیلی مهمترین مورخان سه قرن نخست، از جمله:پیشگامان اولیه: عروة بن زبیر، زهری، موسی بن عقبه، ابن شهاب زهری و معمر بن راشد .سیرهنویسان: ابناسحاق (نخستین سیرهنگار جامع) و ابنهشام (تدوینکنندهٔ سیرهٔ معروف) .مورخان عراقی: ابومخنف (مشهورترین مورخ وقایع عراق)، هشام کلبی (نسبشناس و مورخ)، واقدی (مورخ فتوحات) و ابنسعد (نویسندهٔ الطبقات الکبری) .مورخان سدهٔ سوم: بلاذری (فتوح البلدان و انساب الاشراف)، دینوری (الاخبار الطوال)، یعقوبی (تاریخ یعقوبی)، طبری (تاریخ الرسل و الملوک) و مسعودی (مروجالذهب و التنبیه و الاشراف) .ویژگیها و روشها: تحلیل روشهای تاریخنگاری این پیشگامان از جمله توجه به اسناد و راویان، نقد روایات، نگاه علتیابانه به وقایع، و تنوع موضوعی از تاریخ عمومی تا تاریخ محلی و نسبشناسی .اهمیت کتاب:دریچهای به بنیانهای تاریخنگاری اسلامی: این کتاب فرصتی است برای آشنایی با چگونگی شکلگیری و تکامل یکی از مهمترین شاخههای علوم اسلامی که تأثیری شگرف بر هویت و خودآگاهی تمدنی مسلمانان داشته است .معرفی چهرههای بنیانگذار: اثری که مخاطب را با زندگی و آثار بزرگانی آشنا میسازد که قرنهاست منابع اصلی مطالعات تاریخی جهان اسلام از آثار آنان تغذیه میکند .منبعی معتبر و در عین حال ساده: اثری مستند به قلم یکی از پژوهشگران معاصر که با زبانی روان برای مخاطب عام، بهویژه جوانان و دانشجویان، نگاشته شده است.
کلام آخر:اگر به دنبال کتابی مختصر، مفید و معتبر برای آشنایی با پیشگامان تاریخنگاری اسلامی و نقش آنان در شکلگیری فرهنگ و تمدن ایران اسلامی هستید، کتاب «پیشگامان تاریخنگاری اسلامی در سه قرن نخست هجری» از مجموعهٔ «ولایتی» انتشارات امیرکبیر انتخابی ارزشمند است. این کتاب شما را به سفری در سدههای نخستین اسلامی میبرد و با چهرههایی آشنا میسازد که با قلم خود، تصویری ماندگار از گذشته را برای آیندگان به یادگار نهادند .