کتب اربعه شیعی؛ چیستی و چرایی چهارگانههای ماندگار حدیث در فرهنگ تشیع
کتب اربعه یا چهار کتاب اصلی حدیثی شیعه، پس از قرآن کریم مهمترین و معتبرترین منابع دینی برای استنباط احکام فقهی و مبانی اعتقادی شیعه امامیه به شمار میروند . کتاب «کتب اربعه شیعی: چیست و چرایی» به قلم دکتر علیاکبر ولایتی، از مجموعهٔ «آفتاب معرفت» انتشارات امیرکبیر، دریچهای است به شناخت این گنجینههای گرانبهای حدیثی و پاسخ به چیستی و چرایی جاودانگی آنها در تاریخ تفکر شیعه .
در بخشی از این کتاب میخوانیم:
این کتاب که ششمین جلد از مجموعهٔ «آفتاب معرفت» (زیرمجموعهٔ انتشارات امیرکبیر) به قلم دکتر علیاکبر ولایتی است، با زبانی پژوهشی و در عین حال روان به بررسی ابعاد گوناگون کتب اربعه شیعه میپردازد . کتب اربعه شامل چهار کتاب ارزشمند الکافی (تألیف شیخ کلینی)، من لایحضره الفقیه (تألیف شیخ صدوق)، تهذیب الاحکام و الاستبصار (تألیف شیخ طوسی) است که توسط سه محدث بزرگ شیعه با نام مشترک محمد گردآوری شده و به «محمدون ثلاث» شهرت دارند . کتاب حاضر ضمن مرور تاریخچهٔ تدوین این آثار جاودان، به معرفی مؤلفان آنها، ساختار و محتوای هر یک، جایگاه آنها در استنباط فقهی، و پاسخ به این پرسش بنیادین میپردازد که چرا این چهار کتاب در میان انبوه آثار حدیثی شیعه، به عنوان «کتب اربعه» برگزیده شده و قرنهاست محور تدریس و تحقیق در حوزههای علمیه قرار دارند .
مشخصات کتاب:
عنوان: کتب اربعه شیعی: چیست و چرایی
نویسنده: علیاکبر ولایتی
ناشر: انتشارات امیرکبیر (کتابهای جیبی)
فروست: آفتاب معرفت (شماره ۶)
تاریخ نشر: ۱۳۹۱
تعداد صفحات: ۲۳۲ صفحه
قطع: جیبی
شابک: 978-964-303-449-8
ساختار و محتوای کتاب:کتاب «کتب اربعه شیعی: چیست و چرایی» با بهرهگیری از منابع معتبر تاریخی و حدیثی، به بازشناسی این چهار اثر ماندگار میپردازد. بر اساس اطلاعات موجود، محتوای کتاب شامل بخشهای زیر است :پیشینهٔ حدیثنگاری در تشیع: مروری بر سیر تدوین حدیث از عصر حضور ائمه (ع) تا دورهٔ غیبت، با تأکید بر نقش «اصول اربعمائه» (چهارصد اصل حدیثی) به عنوان منابع نخستین کتب اربعه .معرفی مؤلفان (محمدون ثلاث): زندگینامه و جایگاه علمی سه محدث بزرگ شیعه:شیخ کلینی (درگذشت ۳۲۹ ه.ق): مؤلف کتاب الکافی که در دوران غیبت صغری آن را در طول بیست سال گردآوری کرد .شیخ صدوق (درگذشت ۳۸۱ ه.ق): مؤلف کتاب من لایحضره الفقیه که به دعای امام زمان (عج) متولد شد .شیخ طوسی (درگذشت ۴۶۰ ه.ق): مؤلف دو کتاب تهذیب الاحکام و الاستبصار که از شاگردان برجستهٔ شیخ مفید و سید مرتضی بود .معرفی تفصیلی کتب اربعه: بررسی ساختار، تعداد احادیث، ویژگیها و جایگاه هر یک از چهار کتاب :الکافی: شامل حدود ۱۶,۰۰۰ حدیث در سه بخش اصول (اعتقادات)، فروع (احکام فقهی) و روضه (مواعظ و خطبهها) .من لایحضره الفقیه: شامل حدود ۶,۰۰۰ حدیث فقهی که شیخ صدوق آن را به عنوان منبعی برای کسانی که به فقیه دسترسی ندارند تألیف کرد .تهذیب الاحکام: شامل حدود ۱۳,۰۰۰ حدیث فقهی که شیخ طوسی آن را به عنوان شرحی بر کتاب المقنعه شیخ مفید نگاشت .الاستبصار: شامل حدود ۵,۵۰۰ حدیث که به روایات متعارض در مباحث فقهی پرداخته و روشهای رفع تعارض را نشان میدهد .چیستی و چرایی کتب اربعه: پاسخ به پرسشهای بنیادین دربارهٔ دلایل انتخاب این چهار کتاب به عنوان منابع اصلی، معیارهای اعتبار آنها، و دیدگاههای مختلف اخباریان و اصولیان دربارهٔ اعتبار تمام روایات یا روایات معتبر اسنادی .تأثیر و میراث: بررسی نقش کتب اربعه در شکلگیری فقه پویای شیعه، شروح متعدد نوشته شده بر آنها (مانند شرح ملاصدرا بر اصول کافی و مرآة العقول علامه مجلسی)، و تداوم استفاده از این منابع در حوزههای علمیه تا به امروز .اهمیت کتاب:دریچهای به منابع اصیل دینی: این کتاب فرصتی است برای آشنایی با مهمترین منابع حدیثی شیعه که قرنهاست منبع اصلی اجتهاد و استنباط فقیهان است .پاسخ به پرسشهای اساسی: کتاب با رویکرد «چیستی و چرایی» به پرسشهای بنیادین نسل جوان دربارهٔ اعتبار، کاربرد و جایگاه کتب اربعه پاسخ میدهد .منبعی معتبر و در عین حال ساده: اثری مستند به قلم یکی از پژوهشگران معاصر که با زبانی روان برای مخاطب عام، بهویژه جوانان و دانشجویان، نگاشته شده است.
کلام آخر:اگر به دنبال کتابی مختصر، مفید و معتبر برای آشنایی با کتب اربعه شیعه و جایگاه آنها در فرهنگ و معارف اسلامی هستید، کتاب «کتب اربعه شیعی: چیست و چرایی» از مجموعهٔ «آفتاب معرفت» انتشارات امیرکبیر انتخابی ارزشمند است. این کتاب شما را به سفری در تاریخ حدیث شیعه میبرد و با چهارگنجینهٔ ماندگاری آشنا میسازد که پس از قرآن کریم، مهمترین منابع هدایت و دانش برای پیروان مکتب اهل بیت (ع) به شمار میروند.