velayati.ir

میرزا غلامرضا اصفهانی

دکتر ولایتی در این کتاب نگاهی دارد به زندگانی و آثار میرزا غلامرضا اصفهانی، قنادزاده‌ای که به رؤیایی صادق، دل باخت و در هفت‌سالگی چنان مجذوب فیض ائمۀ اطهار (ع) گردید که در خواب، از محضر آستان مبارک حضرت علی (ع) سرمشق طبع و هنر گرفت و چون برخاست، چنان قلم می‌زد که استاد در شگفتی ماند. از این بزرگان در تاریخ و فرهنگ ایران کم نیستند و آنچه قِلّتَش چشم‌آزار است علم ما بر سیروسلوک آن‌هاست که چه بسا بسیاری از ما نه‌تنها نام و نشانشان را دیگر به خاطر نداریم، بلکه راه و رَوِششان نیز گاه در پردۀ غفلت پیچیده و از خاطر زدوده می‌شود. نگارنده در این کتاب هم‌گام با خوانندگان ارجمند و گران‌مایه، یادی از میرزا غلامرضا می‌کند؛ خوش‌نویسی که نقش یار، جلّ و علی، بر سراچۀ دل می‌زد.
يکشنبه 17 شهريور 1398

ادیب‌الممالک فراهانی

میرزا محمدصادق، مشهور به ادیب‌الممالک، از نوادگان میرزا عیسی قائم‌مقام فراهانی، از شاعران و رجال بنام عصر قاجاریه است که چندی به امیرالشعرا و سپس به ادیب‌الممالک ملقب شد. دوران شاعری ادیب‌الممالک را می‌توان به دو بخش مجزای پیش و پس از انقلاب مشروطه تقسیم کرد. تا پیش از مشروطه، به سبک شاعران قدیم شعر می‌سرود و در اشعارش حتی به مدح رجال سیاسی می‌پرداخت. اما با وقوع انقلاب مشروطه شعر او نیز دگرگون شد و رنگ و بوی اجتماعی ‌ـ ‌سیاسی به خود گرفت و زبان شعرش به زبان گفتار بسیار نزدیک شد. او نه فقط شاعر که مردی درس‌خوانده و به تمام معنا فاضل و ادیب بود. افزون بر این، ادیب از شعر در حکم سلاحی بُرّان برای مبارزه با استبداد بهره برد.
يکشنبه 17 شهريور 1398

ابن اثیر

این کتاب حاصل کوشش نگارنده در بازنمایی شخصیت، اندیشه‌ها، خدمات و آثار مکتوب ابن اثیر، به ویژه کتاب گران‌سنگ الکامل فی التاریخ، است؛ کتابی که اطلاعات تاریخی مندرج در آن در باب تاریخ ایران و سلسله‌های ایرانی منبع اصلی پژوهشگران و تاریخ‌نگاران بعدی در این باره بوده است. برخی پژوهشگران بر این باورند که کمتر رویدادی در دوران سامانیان می‌توان یافت که ذکری از آن در الکامل نیامده باشد. دکتر ولایتی در این کتاب بر آن است که در این کتاب توصیفی کامل از زندگینامه و آثار ابن اثیر ارائه دهد و همراه خواننده احوال و آرای این دانشمند بزرگ را به نظاره نشیند تا به شناختی ژرف از اندیشه‌های او دست یابد و آن را توشه‌ای سازد برای پیمودن راه دشوار شناخت تاریخ‌نگاری اسلامی.
يکشنبه 17 شهريور 1398

میرعماد حسنی

بی‌تردید میر عماد حسنی سیفی از بزرگ‌ترین خوش‌نویسان تاریخ در خط نستعلیق است که در همۀ تذکره‌ها او را ستوده و درباره‌اش بسیار سخن گفته‌اند. وی در نزاکت قلم و قدرت نگارش ید بیضا داشت و مشهور بود. شهرت میرعماد او را به دربار شاه عباس صفوی کشاند؛ اما گروهی از کوردلان به سعایت از وی پرداختند و مقدمات قتل فجیع وی را فراهم کردند.
يکشنبه 17 شهريور 1398

شیخ محمود شبستری

شیخ محمود شبستری عارف و شاعری بزرگ، از اهالی شبستر، یکی از قراء تبریز، بود که در سفرهای فراوانش از محضر بزرگ‌ترین اساتید عرفان و تصوف کسب فیض کرد و به زودی شهرت و مرجعیت تام پیدا کرد و با مشاهیر و بزرگان عصر خود مراوده و مکاتبه یافت. شیخ محمود گرچه در جوانی و در 33سالگی درگذشت، اولاد و نوادگانش در کرمان طایفه‌ای به نام خواجگان تشکیل دادند و طریقش را ترویج کردند. گلشن راز، اثر جاودان او، منظومه‌ای است در 993 بیت، که شیخ محمود آن را در پاسخ به هفده پرسش منظوم امیر سید حسین حسینی هروی، صوفی معروف آن عصر، سروده است. این اثر، به علت عمق معنا و دل‌انگیزی صورت، بیش از دیگر آثار شیخ محمود، مرآت المحققین، حق الیقین فی معرفهًْ رب‌العالمین و سعادت‌نامه، شهرت یافته است.
يکشنبه 17 شهريور 1398

انوری

اوحدالدین محمد بن محمد انوری قصیده‌سرای بزرگ نیمة دوم قرن ششم، از اهالی ابیورد، شهری میان سرخس و نسا، بود. در علوم زمان خود دست داشت و در شعر از پایه‌گذاران نام‌دار شعر فارسی به‌ویژه در غزل و قصیده است. شعر او در اکثر شعرای پس از وی تأثیری عمیق گذاشته است. این تأثیرگذاری به‌ویژه در شعر شیخ مصلح‌الدین سعدی کاملاً مشهود است. به‌سبب تسلط وی بر علوم زمان خود، زبان فارسی، زبان عربی و بحور شعر فارسی و عربی، دیوان وی برای همة شاعران و شعرشناسانِ پس از او معیار بوده است. انوری افزون بر آوردن معانی نغز و لطیف و مضامین شیوا و بدیع، در انتخاب الفاظ و ترکیب کلمات ذوق و سلیقة خاصی داشت که اقتدار او را در سخنوری می‌رساند. در دیوان وی از لغات و ترکیبات و کنایات پارسی و اصطلاحات علمی فراوان دیده می‌شود.
شنبه 16 شهريور 1398

شیخ صدوق

شیخ صدوق فقیه بزرگ امامیه در قرن چهارم هجری است. بنابر بعضی مستندات، شیخ صدوق حدود 300 کتاب و رساله تألیف کرده و در عرصه‌های گوناگون فقه و کلام و حدیث آثار ارزشمندی به¬جای گذاشته است. وی بسیار سفر می‌‌کرد و از محضر محدثان بهره می‌برد و آنچه را فراگرفته بود به طالبان علم می‌آموخت. آزادی وی در بیان عقاید خویش و ترویج شیعة امامیه معلول اقتدار سلسلة آل ‌بویه و ضعف خلفای عباسی بود. حمایت بی‌دریغ حسن بن بویه دیلمی ملقب به رکن‌الدوله، و وزیر دانشمند او، صاحب ‌بن ‌عَبّاد، از شیخ صدوق و دعوت از وی برای مهاجرت از قم به ری، مرکز حکومت حاکم بویه‌ای تشیع را در ری و عراق عجم تقویت کرد. شیخ صدوق به شهرهای گوناگون خراسان و ماوراءالنهر و عراق عرب، به¬ویژه بغداد، سفرهایی کرد.
شنبه 16 شهريور 1398

یوسفی هروی

یوسف بن محمد بن یوسف هروی، مشهور به «یوسفی»، از پزشکان و کاتبان برجستة قرن نهم هجری است که از پایان عهد تیموری تا آغاز عهد صفویه آثار گران‌بهایی در طب به زبان فارسی از خود به‌جا نهاده است. یوسفی اصالتاً اهل خواف، ناحیه‌ای در خراسان، بود، اما مدتی طولانی از عمر خویش را در هرات گذراند. در اواخر عمر به هندوستان رفت و در دربار ظهیرالدین بابُر و همایون به نام ایشان چندین کتاب تألیف کرد. یوسفی از برجسته‌ترین پزشکانی است که هم در دربار هندیان اجر و قرب داشت و هم شاهان صفوی به او لطف و توجه داشتند. درنتیجه به اعتبار علم پزشکی خود، موجبات دوستی ایرانیان و هند اسلامی را فراهم آورد.
شنبه 16 شهريور 1398

صائب تبریزی

میرزا محمدعلی فرزند میرزاعبدالرحیم تبریزی، معروف به صائب تبریزی، شاعر بزرگ ایرانی بود که در سال‌های آغازین قرن یازدهم در اصفهان متولد شد. هر چند بخش مهمی از زندگی خویش را در اصفهان و هندوستان گذراند، تبارش تبریزی است و خود به آن تصریح کرده است: در اواخر عهد جهانگیر، پادشاه گورکانی، از طریق کابل به هند سفر کرد. شیعة اثنا‌عشری بود و این از خلال اشعار او کاملاً هویداست. از جمله شاعرانی است که در زمان خودش به شهرت ملی و منطقه‌ای در ایران و هند و عثمانی دست یافت. شاعری زبردست و باکرامت و خوش‌خلق و خوش‌برخورد بود. محفلش چه در ایران و چه در هند پررونق بود و همواره بسیاری از شعرای مطرح زمانش و همچنین شاعران تازه‌کار در آن‌جا حضور داشتند.
شنبه 16 شهريور 1398

حاجی خلیفه

مصطفی بن عبدالله معروف به حاجی خلیفه (1017-1067 ق)، دانشمند اهل قسطنطنیه، یکی از برترین و جامع‌ترین و ماندگارترین مجموعۀ دایرهًْ‌المعارفی دربارۀ آثار مکتوب را به جامعۀ علمی مسلمانان تقدیم کردند. وی با تهیۀ فهرستی الفبایی از آثار عربی و ترکی و فارسی که نظمی منطقی و علمی داشته باشد و نیز افزودن تاریخ درگذشت مؤلفان آن آثار و مشخص‌کردن جملۀ آغازین هر کتاب گامی بزرگ در کتاب‌شناسی برداشت؛ زیرا تا پیش از او هیچ‌کس چنین نکرده بود. نظم دقیق کتاب او موجب شد پس از او بزرگانی چون اسماعیل پاشا بغدادی راه او را ادامه دهند و با همان انگیزۀ حاجی خلیفه در تکمیل روش ابداعی او بکوشند.
چهارشنبه 13 شهريور 1398

فرخی سیستانی

یکی از شاعران برجسته و ممتاز در سبک خراسانی فرخی سیستانی است. وی را باید از بزرگان شعر توصیفی و سبک خراسانی به‌شمار آورد که نقش اساسی در تکامل ادبیات فارسی در قرون چهارم و پنجم داشته است و انتخاب او به‌منزلة یکی از چهره‌های شاخص به‌علت رتبه و درجة بالای ادبی اوست. اما متأسفانه وضعیت شعر و زندگی شاعران در قرون گذشته چنان بود که آنان، برای حفظ امنیت و گذران زندگی خود، ناچار بودند با امرا و پادشاهان زمان خویش نوعی هم‌زیستی داشته باشند و در مدح و منقبت آن‌ها حداقل‌هایی را رعایت کنند. متأسفانه فرخی هم در تطهیر پادشاه غلام‌باره و دغل‌باز گوی سبقت را از بقیه ربوده بود و مخالفان محمود را، حتی اگر از اولیا باشند، کافر می‌خواند.
چهارشنبه 13 شهريور 1398

خاقانی

حسان‌العجم افضل بدیل (ابراهیم) بن علی خاقانی حقایقی شروانی، از شعرای نامدار ایران و خطّة اران و آذربایجان، نقش اساسی در بازسازی شعر و ادب‌ فارسی پس از یک دورة کم‌رونق در حد فاصل سبک خراسانی و ظهور سبک عراقی ایفا کرده است. وی تسلط خوبی بر زبان و ادب فارسی و عربی داشت و با علوم زمان خویش نظیر نجوم و پزشکی آشنا بود. خاقانی مسلمانی عالم و متمایل به تشیع اثنا‌عشری و عرفان اصیل و پای‌بند به فرهنگ ایرانی بود. او ضمن این‌که در آن آشفته‌بازار سیاسی قرن ششم، به‌ویژه نیمة دوم این قرن، ناچار بود برای حفظ امنیت خویش مدح امرا را بگوید تا برای مطالعه و تبادل فکر و تألیف آثار ماندگار در فرهنگ اسلامی و ایرانی و مرزداری فرهنگ ایران اسلامی در حوزة قفقاز و آذربایجان اندک آرامشی بیابد.
چهارشنبه 13 شهريور 1398