آخوند خراسانی؛ مرجع فرزانهٔ مشروطه و صاحب «کفایة الاصول» جاودان
آخوند ملامحمدکاظم خراسانی، از بزرگترین فقیهان و اصولیان تاریخ تشیع و از مراجع ثلاث عصر مشروطه است که با تألیف کتاب گرانسنگ «کفایة الاصول»، انقلابی نوین در علم اصول فقه پدید آورد و با رهبری معنوی نهضت مشروطه، نقشی سرنوشتساز در تاریخ معاصر ایران ایفا کرد. کتاب «آخوند ملامحمدکاظم خراسانی» از مجموعهٔ «ولایتی» انتشارات امیرکبیر، دریچهای است به زندگی پربار، آثار ماندگار و مبارزات سیاسی این مرجع بزرگ شیعه .
در بخشی از این کتاب میخوانیم:
این کتاب که در مجموعهٔ «آفرینندگان فرهنگ و تمدن اسلام و بوم ایران» (ولایتی) به قلم دکتر علیاکبر ولایتی نگاشته شده، با زبانی شیوا و مستند به بررسی ابعاد گوناگون شخصیت آخوند خراسانی میپردازد . محمدکاظم خراسانی در سال ۱۲۵۵ هجری قمری در مشهد مقدس دیده به جهان گشود و پس از طی مراحل مقدماتی و سطح، راهی سبزوار، تهران و سرانجام نجف اشرف شد و از محضر استادان بزرگی چون ملاهادی سبزواری، شیخ مرتضی انصاری و میرزای شیرازی بهره برد . او پس از درگذشت میرزای شیرازی به مرجعیت عامه شیعه رسید و حوزهٔ درسش با حضور هزاران شاگرد، بزرگترین حوزهٔ علمی روزگار خود شد . کتاب حاضر ضمن مرور زندگی پرفایدهٔ این دانشمند فرزانه، به معرفی مهمترین اثر او یعنی «کفایة الاصول» میپردازد که بیش از یک قرن است به عنوان متن اصلی درسی حوزههای علمیه تدریس میشود و نقش محوری او را در نهضت مشروطه و دفاع از آزادی و قانون در برابر استبداد قاجار به تصویر میکشد .
مشخصات کتاب :نویسنده: علیاکبر ولایتیناشر: انتشارات امیرکبیرتاریخ نشر: اردیبهشت ۱۳۹۲تعداد صفحات: ۱۳۶ صفحهقطع: جیبینوع جلد: شومیزشابک: 978-964-303-515-0
ساختار و محتوای کتاب:کتاب «آخوند ملامحمدکاظم خراسانی» در این مجموعه، با بهرهگیری از متون تاریخی و تذکرهها، به بازشناسی تأثیر این عالم بزرگ شیعه میپردازد . محتوای کتاب شامل بخشهای زیر است:شرح احوال و زندگینامه: معرفی آخوند خراسانی از تولد در مشهد، تحصیلات مقدماتی، سفر به سبزوار و بهرهگیری از محضر حکیم ملاهادی سبزواری، اقامت در تهران و شاگردی نزد ملا حسین خویی، و سرانجام هجرت به نجف اشرف و تحصیل نزد شیخ مرتضی انصاری و میرزای شیرازی .جایگاه علمی و تألیفات: مروری بر مقام والای علمی آخوند که به گفته شاگردش آقا سید حسن نجفی قوچانی، «در جودت ذهن و استقامت فهم، بینظیر و در قوه بیان و کیفیت تفهیم و تفاهم، بیمثیل» بود . مهمترین اثر او «کفایة الاصول» است که از زمان تألیف تاکنون، متن درسی اصلی علم اصول در حوزههای علمیه شیعه به شمار میرود . دیگر آثار او شامل حاشیه بر رسائل و مکاسب شیخ انصاری، رسالههای متعدد فقهی و حاشیه بر اسفار ملاصدرا میشود .شاگردان برجسته: معرفی شاگردان نامداری که در محضر آخوند پرورش یافتند و هر یک از مراجع و علمای بزرگ بعدی شدند، از جمله: سید ابوالحسن اصفهانی، شیخ عبدالکریم حائری یزدی (مؤسس حوزه علمیه قم)، آیتالله بروجردی، محمدحسین نائینی، آقا ضیاءالدین عراقی و سید حسن مدرس .فعالیتهای سیاسی و نقش در مشروطه: بررسی نقش محوری آخوند خراسانی به همراه دو مرجع دیگر (شیخ عبدالله مازندرانی و میرزا حسین خلیلی تهرانی) که به «مراجع ثلاث» مشهور شدند، در رهبری معنوی نهضت مشروطه . نویسنده در این کتاب کوشیده است تا تأثیر آخوند را در شکلگیری و پیروزی انقلاب مشروطه در ایران روشن سازد و از ویژگیهای فکری و عملی این بزرگوار پرده بردارد . آخوند با ارسال تلگرافها و پیامهای متعدد به ایران، مردم را به مبارزه با استبداد تشویق میکرد و مشروطیت را نوعی جهاد میدانست که همه مسلمانان باید در آن شرکت کنند .اهمیت کتاب:دریچهای به جهان فقه و سیاست: این کتاب فرصتی است برای آشنایی با شخصیتی که از یک سو با «کفایة الاصول» تحولی در دانش اصول فقه پدید آورد و از سوی دیگر به عنوان یکی از سه مرجع بزرگ حامی مشروطه، در تاریخ سیاسی ایران نقش آفرینی کرد .منبعی معتبر و در عین حال ساده: اثری مستند به قلم یکی از پژوهشگران معاصر که با زبانی روان برای مخاطب عام، بهویژه جوانان و نوجوانان، نگاشته شده است .معرفی میراث ماندگار: شناخت آخوند خراسانی، شناخت بخش مهمی از تاریخ فقه، اصول و سیاست در جهان تشیع است و این کتاب به خوبی از عهدهٔ این معرفی برمیآید.
کلام آخر:اگر به دنبال کتابی مختصر، مفید و معتبر برای آشنایی با آخوند ملامحمدکاظم خراسانی، این فقیه فرزانه و مرجع بزرگ عصر مشروطه هستید، کتاب «آخوند ملامحمدکاظم خراسانی» از مجموعهٔ «ولایتی» انتشارات امیرکبیر انتخابی ارزشمند است. این کتاب شما را به سفری در روزگار پرالتهاب مشروطه و دنیای پرفیض حوزه علمیه نجف میبرد و با زندگی و آثار اندیشمندی آشنا میسازد که هم در علم و هم در سیاست، تأثیری ماندگار بر تاریخ ایران و تشیع بر جای نهاد.