ابننفیس: کاشف گردش ریوی خون و بزرگترین پزشک پس از ابنسینا در تمدن اسلامی
ابننفیس دمشقی از برجستهترین چهرههای تاریخ پزشکی و دانش اسلامی است که نام او بهعنوان کاشف گردش ریوی خون در قله علم پزشکی جهان ثبت شده است. او پزشک، ادیب، منطقدان، فیلسوف، لغوی، مورخ و فقیهی دانشورز بود که جامعیت علمیاش، تداوم سنت بزرگ پزشکی اسلامی را پس از ابنسینا تضمین کرد. از همینرو، بسیاری از پژوهشگران او را بزرگترین پزشک تمدن اسلامی پس از شیخالرئیس ابنسینا میدانند.
مهمترین دستاورد ابننفیس، شرح نقادانه او بر بخش تشریح کتاب «قانون» ابنسینا است؛ اثری که در آن، با دقتی تجربی و نگاهی مستقل، برای نخستینبار گردش ریوی خون را بهدرستی تبیین کرد و دیدگاههای رایج پیش از خود را اصلاح نمود. این کشف بزرگ، جایگاه او را نهتنها در تاریخ پزشکی اسلامی، بلکه در تاریخ علم جهانی تثبیت کرد.
ابننفیس خود به این نکته افتخار میکرد که هم بهترین کتاب موجز بر قانون ابنسینا را نگاشته و هم در عمل نشان داده است که میتوان عمیقترین و دقیقترین شرح علمی را بر این اثر بنیادین ارائه داد. آثار متعدد او، گواه پیوند عقل، تجربه و وفاداری به سنت علمی در تمدن اسلامی است.
کتاب «ابننفیس» اثر دکتر علیاکبر ولایتی و منتشرشده توسط انتشارات آفتاب، از مجلدات ارزشمند مجموعۀ معرفی مفاخر تمدن اسلامی–ایرانی است که به بررسی جامع زندگی، آثار و جایگاه علمی ابننفیس میپردازد.
در این کتاب، دکتر ولایتی با رویکردی تاریخی و تمدنمحور، ابننفیس را بهعنوان حلقه تکامل پزشکی اسلامی پس از ابنسینا معرفی میکند و نشان میدهد چگونه نقد علمی او بر «قانون» به کشفی انجامید که قرنها بعد در پزشکی جدید مورد توجه قرار گرفت. اثر حاضر، علاوه بر زندگینامه، به تحلیل آثار پزشکی، فلسفی و فقهی ابننفیس و جایگاه او در تاریخ علم جهان میپردازد.
کتاب «ابننفیس» او را نهفقط یک پزشک برجسته، بلکه نمادی از توان تمدن اسلامی در نوآوری علمی، نقد سنت و پیشبرد دانش بر پایه عقل و تجربه معرفی میکند و برای علاقهمندان تاریخ پزشکی، تاریخ علم و مفاخر تمدن اسلامی، منبعی معتبر و خواندنی بهشمار میآید.
