ابن مقله: بنیانگذار زیباییشناسی علمی خط و معمار هندسۀ حروف در تمدن اسلامی
ابن مقله از برجستهترین و تأثیرگذارترین چهرههای تاریخ خوشنویسی اسلامی است که تواناییها و ابداعات او جایگاهی یگانه در سیر تحول خط و کتابت پدید آورد. اهمیت مقام هنری او را میتوان از دو منظر اساسی بررسی کرد: نخست، ابداع و تثبیت گونههای متنوع خط؛ و دوم، زیباسازی مفردات و ترکیبات ساختاری حروف و کلمات و هدایت این نوآوریها از سطح مهارت فردی به قلمرو هنر آگاهانه و نظاممند.
در بخشی از این کتاب میخوانیم:
ابن مقله با نگاهی ژرف به مقولۀ زیبایی و زیباییشناسی، خط را از صرف وسیلۀ نگارش فراتر برد و آن را به هنری مستقل با قواعد روشن بدل ساخت. او با تألیف رسالهای در آموزش علمی خط و جمالشناسی نظری، برای نخستینبار اصول مدون خوشنویسی را تدوین کرد و مناسبات هندسی و تناسبات دقیق را بر قامت حروف استوار نمود. بدینسان، خط اسلامی به نظامی سنجیده، هماهنگ و قابل آموزش دست یافت؛ نظامی که تا امروز نیز مبنای آموزش و ارزیابی زیبایی خط بهشمار میآید.
بهدرستی میتوان گفت ابن مقله با پیوند دادن عقل هندسی و ذوق هنری، فضایی آشنا و ماندگار برای خط در فرهنگ اسلامی ایجاد کرد و راه را برای بالندگی نسلهای بعدی خوشنویسان هموار ساخت؛ چنانکه آثار و اصول او، قرنها بعد نیز معیار کمال در خوشنویسی باقی ماند.
کتاب «ابن مقله» اثر دکتر علیاکبر ولایتی و منتشرشده توسط انتشارات آفتاب، پژوهشی تحلیلی و مستند درباره زندگی، اندیشه و جایگاه تمدنی بنیانگذار خوشنویسی علمی در جهان اسلام است. این اثر، ابن مقله را نهتنها بهعنوان خوشنویسی بزرگ، بلکه بهمثابه نظریهپرداز هنر خط معرفی میکند که توانست میان زیبایی، هندسه و آموزش نظاممند پیوندی ماندگار برقرار سازد.
دکتر ولایتی در این کتاب، به بررسی رسالههای آموزشی ابن مقله، نوآوریهای او در ساماندهی حروف و نقش تعیینکنندهاش در شکلگیری سنت کلاسیک خوشنویسی میپردازد و نشان میدهد چگونه اندیشههای او، خط را به یکی از ارکان هویت فرهنگی و هنری تمدن اسلامی بدل کرد. کتاب «ابن مقله» از مجموعه آثار انتشارات آفتاب، منبعی ارزشمند برای پژوهشگران تاریخ هنر، خوشنویسان و علاقهمندان به فرهنگ و تمدن ایراناسلامی بهشمار میآید.
