سنایی غزنوی: پیشگام عرفان دانشمدار و بنیانگذار شعر تعلیمی–عرفانی در ادب فارسی
حکیم ابوالمجد مجدود بن آدم سنایی غزنوی از نخستین و اثرگذارترین چهرههای عرفان ایرانی–اسلامی است که با پیوند دانش، اخلاق و سلوک عرفانی، افق تازهای در شعر فارسی گشود. جایگاه سنایی در تاریخ اندیشه و ادب تا بدانجاست که مولانا جلالالدین محمد بلخی، بزرگترین عارف و شاعر جهان اسلام، خود را وامدار او میدانست و سنایی را پیشقراول این مسیر میشمرد.
در بخشی از این کتاب میخوانیم:
سنایی در روزگاری آکنده از آشوبهای سیاسی و اجتماعی، همزمان با افول قدرت غزنویان و برآمدن سلجوقیان، زیست؛ عصری که از شکست مسعود غزنوی در نبرد دندانقان آغاز شد و به بیثباتیهای گسترده انجامید. در چنین فضایی، سنایی بهعنوان شاعری آزاد از مطامع دنیوی و وابسته به سنت فرهیختگی، با نگاهی نقادانه و حقیقتجو، به مبارزه با ریا، تزویر و ظاهرگرایی دینی برخاست.
او شاعری توانا در قصیدهسرایی است، اما قصایدش برخلاف سنت رایج مدیحهگویی، سرشار از آموزههای اخلاقی، عرفانی و حکمی است. هرچند دربارۀ مذهب فقهی او اختلافنظر وجود دارد، اما گرایش عمیق سنایی به تشیع، اهلبیت(ع) و ائمۀ اطهار در سراسر آثارش آشکار است. سنایی با این رویکرد، بنیانگذار مسیری شد که بعدها توسط عطار و مولوی به اوج رسید و ادبیات عرفانی فارسی را به یکی از ارکان تمدن ایرانی–اسلامی بدل ساخت.
کتاب «سنایی غزنوی» اثر دکتر علیاکبر ولایتی و منتشرشده توسط انتشارات آفتاب، از مجلدات مهم مجموعۀ «آفرینندگان فرهنگ و تمدن اسلام و بوم ایران» است. این اثر با رویکردی تاریخی–تحلیلی، به بررسی زندگی، زمانه، اندیشه و نقش تمدنی سنایی در شکلگیری عرفان دانشمدار ایرانی–اسلامی میپردازد.
دکتر ولایتی در این کتاب، سنایی را نه صرفاً یک شاعر، بلکه آفرینندۀ یک سنت فکری و ادبی معرفی میکند؛ سنتی که اخلاق، معرفت دینی و عرفان را در قالب شعر فارسی تثبیت کرد. کتاب نشان میدهد که چگونه سنایی، در بستر تحولات سیاسی و اجتماعی قرن پنجم و ششم هجری، توانست شعر را از مدیحهسرایی درباری به رسانهای برای اصلاح معنوی و بیداری اخلاقی جامعه تبدیل کند.
«سنایی غزنوی» انتشارات آفتاب، اثری راهگشا برای پژوهشگران ادبیات عرفانی، علاقهمندان تاریخ اندیشه اسلامی و خوانندگانی است که میخواهند ریشههای عرفان شعری ایران را در چهرهای بنیادگذار و تمدنساز بازشناسند؛ چهرهای که بیاغراق، آغازگر راهی است که به قلههای عطار و مولوی انجامید.
