علیاکبر دهخدا: پاسدار زبان فارسی و اندیشمند آزادیخواه عصر مشروطه
استاد علامه علیاکبر دهخدا از برجستهترین چهرههای فکری، فرهنگی و سیاسی تاریخ معاصر ایران است؛ شخصیتی مؤمن، وطندوست و آزادیخواه که در متن تحولات پرشتاب عصر قاجار و جنبش مشروطه، بر اصول و آرمانهای خود استوار ماند. دهخدا در میان مشروطهخواهان، چهرهای ریشهدار و مستقل بود که نه تطمیع قدرتهای بیگانه او را از راه به در برد و نه وعدههای مقام و منصب، او را از مسیر حقطلبی منحرف ساخت.
در بخشی از این کتاب میخوانیم:
دهخدا در برابر استبداد صغیر ایستادگی کرد و هزینه این پایداری را با تبعید پرداخت، اما هرگز به وابستگی سیاسی تن نداد. دهخدا با درک عمیق از نقش فرهنگ در سرنوشت ملتها، مبارزه سیاسی را به میدان فرهنگ کشاند و با تدوین لغتنامه دهخدا، کاری بنیادین در پاسداری از زبان فارسی انجام داد؛ اقدامی که میتوان آن را شکلی از مقاومت فرهنگی در برابر تهاجم فکری و هویتی دانست. ابتکارات فرهنگی او، بهویژه در عرصه زبان و ادبیات، تا حد زیادی ناکامیهای سیاسی مشروطهخواهان را جبران کرد و میراثی ماندگار برای هویت ملی ایران برجای گذاشت.کتاب «علیاکبر دهخدا» نوشته دکتر علیاکبر ولایتی و منتشرشده توسط انتشارات آفتاب، از مجلدات مجموعه شناختهشده «آفرینندگان فرهنگ و تمدن اسلام و بوم ایران» است. هدف این مجموعه، معرفی چهرههایی است که با اندیشه، قلم و عمل خود در شکلگیری و تداوم هویت فرهنگی و تمدنی ایران نقش اساسی داشتهاند.دکتر ولایتی در این کتاب، دهخدا را صرفاً بهعنوان یک ادیب یا لغتشناس معرفی نمیکند، بلکه او را نماد پیوند فرهنگ، سیاست و هویت ملی در دوران معاصر میداند. کتاب با ترسیم فضای سیاسی–اجتماعی عصر قاجار و جنبش مشروطه آغاز میشود و سپس به سیر زندگی دهخدا، مبارزات سیاسی، تبعید، و استقلال فکری او میپردازد.بخش مهمی از کتاب به بررسی نقش تاریخی لغتنامه دهخدا اختصاص دارد؛ اثری که نهتنها بزرگترین پروژه زبانشناختی ایران، بلکه سدی فرهنگی در برابر فرسایش زبان فارسی و ازخودبیگانگی فرهنگی بهشمار میآید. نویسنده نشان میدهد که دهخدا چگونه پس از افول سیاسی مشروطه، میدان مبارزه را به عرصه فرهنگ منتقل کرد و از راه علم و قلم، تأثیری ماندگارتر از بسیاری کنشهای سیاسی برجای گذاشت.در مجموع، کتاب «علیاکبر دهخدا» انتشارات آفتاب، نوشته دکتر ولایتی اثری خواندنی و تحلیلی است که دهخدا را بهعنوان یکی از ستونهای هویت فرهنگی ایران معاصر معرفی میکند؛ شخصیتی که با وفاداری به آزادی، استقلال و زبان فارسی، نقشی ماندگار در تاریخ فرهنگ و تمدن ایران ایفا کرده است.
