حکیم عمر خیّام نیشابوری: دانشمندِ عقلگرا و شاعرِ ژرفاندیش در افق علم و ایمان ایرانی
حکیم عمر خیّام نیشابوری از برجستهترین چهرههای تمدن ایرانی–اسلامی است؛ دانشمندی جامعالاطراف که در مقام ریاضیدان، منجّم، فیلسوف، شاعر و نویسنده، نقشی ماندگار در تاریخ علم و اندیشه بر جای گذاشت. شخصیت علمی خیام، پیش از آنکه در رباعیات مشهور او جلوهگر شود، در دستاوردهای دقیق و بنیادینش در ریاضیات، نجوم و فلسفه تبلور یافته است؛ دستاوردهایی که او را در زمرۀ بزرگترین حکیمان عقلگرا در تمدن اسلامی قرار میدهد.
در بخشی از این کتاب میخوانیم:
در این روایت علمی از زندگی خیام، با اتکا به کهنترین منابع معتبر—از جمله سرگذشتنامۀ ظهیرالدین بیهقی در «تتمه صوانالحکمه»—چهرهای متفاوت و مستند از او ترسیم میشود. برخلاف برداشتهای برخی شرقشناسان که خیام را ملحد یا دهری معرفی کردهاند، شواهد تاریخی و قرائن معتبر نشان میدهد که او تا پایان عمر، زندگیای مبتنی بر باورهای دینی داشته و هرگز از اصول و فروع اعتقادی فاصله نگرفته است. تأملات فلسفی و پرسشهای وجودی خیام، نه نشانه انکار ایمان، بلکه جلوهای از عقلورزی عمیق در دل سنت دینی است؛ عقلورزیای که یکی از شاخصههای مهم تفکر ایرانی–اسلامی بهشمار میآید.کتاب «حکیم عمر خیّام» تألیف دکتر علیاکبر ولایتی و منتشرشده توسط انتشارات آفتاب، از آثار شاخص مجموعه معتبر «آفرینندگان فرهنگ و تمدن اسلام و بوم ایران» است؛ مجموعهای که با رویکردی علمی و مستند، به بازخوانی نقش چهرههای اثرگذار ایرانی در شکلگیری تمدن اسلامی میپردازد.دکتر ولایتی در این اثر، با تکیه بر منابع اصیل تاریخی و تحلیل نقادانه دیدگاههای جدید، به بررسی زندگی، آثار علمی، جایگاه فلسفی و شخصیت اعتقادی حکیم عمر خیام میپردازد. نویسنده ضمن نقد آراء خاورشناسانی که تصویری غیرواقعی از باورهای دینی خیام ارائه کردهاند، نشان میدهد که خیام نهتنها یک متفکر عقلگرا، بلکه دانشمندی متدین و پایبند به سنتهای دینی بوده است.این کتاب، خیام را در جایگاه حقیقیاش—یعنی حکیمی جامعالاطراف و آفرینندۀ دانشی ماندگار در ریاضیات، نجوم و فلسفه—معرفی میکند و او را از تقلیلیافتن به چهرهای صرفاً شاعرانه یا بدبین به هستی میرهاند. کتاب «حکیم عمر خیّام» انتشارات آفتاب، منبعی ارزشمند برای علاقهمندان به تاریخ علم، فلسفه اسلامی و شناخت دقیقتر یکی از پیچیدهترین و تأثیرگذارترین شخصیتهای فرهنگ ایرانی است.
