ابوسعید سجزی: هندسهدان و منجم برجستۀ شیعی در سپهر درخشان علم ایرانی–اسلامی
ابوسعید احمد بن محمد بن عبدالجلیل سجزی از نامدارترین ریاضیدانان و منجمان قرن چهارم و اوایل قرن پنجم هجری است؛ دانشمندی که نام او در تاریخ علم ایران و جهان اسلام با نوآوری در هندسه و اخترشناسی پیوندی استوار دارد. وی بخش مهمی از عمر علمی خود را در شیراز و در پناه حمایت و توجه عضدالدولۀ دیلمی سپری کرد و بسیاری از آثار علمی خویش را به نام این امیر دانشدوست نگاشت؛ امری که نشاندهندۀ جایگاه والای او در محافل علمی عصر آلبویه است.
در بخشی از این کتاب میخوانیم:
ابوسعید سجزی شخصیتی مورد اعتماد و احترام بزرگان تاریخ علم بوده و آوازۀ علمی او نهتنها در میان دانشمندان ایرانی و اسلامی، بلکه نزد پژوهشگران برجستۀ تاریخ علم در غرب نیز شناخته شده است. ابوریحان بیرونی در کتاب الآثار الباقیه عن القرون الخالیه، به سبب تبحر شگفتانگیز سجزی در هندسه، از او با عنوان پرافتخار «مهندس» یاد میکند؛ تعبیری که گواه جایگاه ممتاز وی در دانش ریاضی است.
از حیث تبار و هویت دینی، ابوسعید سجزی از سادات علوی و از نوادگان حضرت امام زینالعابدین(ع) بهشمار میرود. مرحوم حاج آقا بزرگ تهرانی نیز در الذریعه، او را پیرو مذهب تشیع معرفی کرده است. بدینسان، سجزی را میتوان نمونهای برجسته از پیوند دانش دقیق ریاضی با هویت شیعی و فرهنگ ایرانی دانست؛ پیوندی که در شکوفایی تمدن علمی عصر آلبویه نقشی بنیادین ایفا کرد.
کتاب «ابوسعید سجزی» نوشتۀ دکتر علیاکبر ولایتی و منتشرشده توسط انتشارات آفتاب، از مجلدات علمی و ارزشمند مجموعۀ شناختهشدۀ «آفرینندگان فرهنگ و تمدن اسلام و بوم ایران» است؛ مجموعهای که با نگاهی تمدنی، سهم اندیشمندان ایرانی و مسلمان را در شکلگیری و پیشرفت علوم و معارف بشری بازمینمایاند.
در این اثر، دکتر ولایتی با رویکردی تاریخی–تحلیلی به بررسی زندگی، محیط علمی، آثار و جایگاه ابوسعید سجزی در تاریخ ریاضیات و نجوم میپردازد. کتاب نشان میدهد که چگونه حمایت حکومت آلبویه، بهویژه عضدالدولۀ دیلمی، زمینه را برای شکوفایی استعدادهای علمی چون سجزی فراهم آورد و ایران را به یکی از کانونهای اصلی تولید علم در جهان اسلام بدل کرد.
در تحلیل دکتر ولایتی، ابوسعید سجزی نهفقط یک دانشمند برجستۀ ریاضی و نجوم، بلکه نماد عقلانیت علمی شیعه در عصر طلایی تمدن اسلامی است؛ اندیشمندی که با تکیه بر دانش دقیق، ایمان دینی و پشتوانۀ فرهنگی ایران، سهمی ماندگار در تاریخ علم بشری بر جای نهاد. کتاب «ابوسعید سجزی» انتشارات آفتاب، منبعی معتبر برای پژوهشگران تاریخ علم، علاقهمندان به تمدن اسلامی و خوانندگان مشتاق شناخت چهرههای علمی کمترشناختهشدۀ ایرانزمین است.
