عبدالقادر مراغی: نابغۀ موسیقی ایرانی و پیونددهندۀ قرآن، دانش و هنر در تمدن اسلامی
عبدالقادر بن غیبی حافظ مراغی، ملقب به «حافظ»، از بزرگترین و اثرگذارترین موسیقیدانان تاریخ ایران و جهان اسلام است که بنا بر اصح اقوال در سال ۷۶۸ هجری قمری در مراغه دیده به جهان گشود. نبوغ او از کودکی آشکار بود؛ چنانکه در هشتسالگی حافظ کل قرآن کریم شد و همچون پدرش، در شمار حافظان و قاریان قرآن قرار گرفت. عبدالقادر افزون بر موسیقی، به علوم متداول زمان خود احاطه داشت و شخصیت علمی–دینی او در کنار قریحه هنریاش، جایگاهی ممتاز برایش رقم زد.
در بخشی از این کتاب میخوانیم:
روایت مشهور نجات جان عبدالقادر از مجازات مرگ بهدست امیر تیمور گورکانی—به سبب قرائت آیاتی از قرآن کریم—نمادی گویا از پیوند عمیق ایمان، علم و هنر در زندگی اوست. این واقعه نشان میدهد که در شخصیت عبدالقادر، موسیقی نه در تقابل با دین، بلکه در امتداد معنویت و اخلاق قرار داشت. شواهدی چون دعاها و تعبیرات مذهبی در نوشتهها و گفتار او، احتمال تشیع وی را تقویت میکند و او را در شمار هنرمندانی قرار میدهد که هویت دینی خود را در متن فعالیت علمی و هنری حفظ کردهاند.عبدالقادر مراغی با تألیفات نظری و دستاوردهای عملی خود، موسیقی ایرانی–اسلامی را به مرتبهای نظاممند و ماندگار رساند و بهحق میتوان او را معمار اندیشه موسیقایی کلاسیک ایران دانست؛ اندیشهای که قرنها پس از او نیز الهامبخش اهل هنر و دانش باقی ماند.کتاب «عبدالقادر مراغی» تألیف دکتر علیاکبر ولایتی و منتشرشده توسط انتشارات آفتاب، از مجلدات مجموعه ارزشمند «آفرینندگان فرهنگ و تمدن اسلام و بوم ایران» است؛ مجموعهای که به معرفی چهرههایی میپردازد که با آفرینش فکری و عملی خود، در تکوین تمدن اسلامی–ایرانی نقشی بنیادین داشتهاند.دکتر ولایتی در این اثر، با رویکردی تاریخی–تحلیلی، به بررسی زندگینامه، شخصیت علمی و دینی، آثار موسیقایی و جایگاه تمدنی عبدالقادر مراغی میپردازد. کتاب نشان میدهد که چگونه عبدالقادر با اتکا به دانش عمیق، حافظه قرآنی و ذوق هنری، موسیقی را از سطح مهارت فردی به دانشی منسجم و نظری ارتقا داد و آن را در بستر فرهنگ اسلامی معنا کرد.در این اثر، عبدالقادر مراغی نهفقط بهعنوان یک موسیقیدان بزرگ، بلکه بهمثابه آفریننده الگویی از همنشینی هنر، دین و عقلانیت معرفی میشود؛ الگویی که بیانگر ظرفیت تمدن اسلامی در پرورش هنرمندانی متعهد و اندیشهورز است. کتاب «عبدالقادر مراغی» انتشارات آفتاب، منبعی معتبر برای علاقهمندان به تاریخ موسیقی، فرهنگ اسلامی و نقش ایرانیان در تمدنسازی بهشمار میآید.
